☼21°BATMAN
SON DAKİKA

Köşe Yazısı

Şükrü ÖZALP
Yazar
Şükrü ÖZALP

SERMAYE PİYASALARINDAN REEL SEKTÖRE: FON KRİZİNİN TÜRKİYE EKONOMİSİNE ETKİLERİ

​Eylül ayının ortasında 7 portföy yönetim şirketine bağlı 131 yatırım fonunun tasfiyesiyle başlayan ve 455 bin 758 tekil yatırımcıyı doğrudan etkileyen finansal şok, geride bıraktığımız son bir aylık periyotta münferit bir sermaye piyasası anomalisi olmaktan çıkarak çok katmanlı bir makroekonomik maliyet tablosuna evrilmiştir

22.11.2026 19:25

Eylül ayının ortasında 7 portföy yönetim şirketine bağlı 131 yatırım fonunun tasfiyesiyle başlayan ve 455 bin 758 tekil yatırımcıyı doğrudan etkileyen finansal şok, geride bıraktığımız son bir aylık periyotta münferit bir sermaye piyasası anomalisi olmaktan çıkarak çok katmanlı bir makroekonomik maliyet tablosuna evrilmiştir. Ekim ayının ikinci yarısından kasım ortasına uzanan zaman diliminde yayımlanan ödemeler dengesi istatistikleri, merkez bankası analizleri ve uluslararası finans kuruluşlarının projeksiyonları; krizin likidite daralması, sermaye çıkışı ve beklenti bozulması kanalları üzerinden reel ekonomiye nasıl aktarıldığını somut verilerle ortaya koymaktadır.

ÖDEMELER DENGESİ DİNAMİKLERİ VE REZERV EROZYONU

Finansal istikrara yönelik ilk somut baskı, dış denge ve sermaye hareketleri kalemlerinde gözlemlenmiştir. Turizm gelirlerinin cari dengeyi desteklediği mevsimsel konjonktüre rağmen, sermaye hesabında 12,73 milyar dolarlık net döviz çıkışı kaydedilmiştir. Portföy yatırımları tarafında yerleşik olmayanların yatırım fonlarından 5,81 milyar dolar ve mevduat kaleminden 1,11 milyar dolar tutarında pozisyon kapatmasıyla 6,87 milyar dolarlık yabancı sermaye çıkışı gerçekleşmiştir. Ancak ödemeler dengesi üzerindeki asıl yapısal baskı, yurt içi yerleşiklerin portföy tercihlerindeki keskin kaymadan kaynaklanmıştır. Ağustos ayında 2,39 milyar dolar seviyesinde seyreden yurt içi yerleşik kaynaklı kısa vadeli sermaye çıkışı, krizin tetiklediği belirsizlikle üç katına çıkarak 7,58 milyar dolara ulaşmıştır. Doğrudan yatırımlar kalemi de dahil edildiğinde yerleşiklerin yurt dışına transfer ettiği toplam kaynak 8,23 milyar doları bulmuş; bu sermaye hareketlerinin döviz piyasasında yarattığı arz-talep dengesizliğini absorbe etmeye çalışan Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) rezervlerinde yaklaşık 10 milyar dolarlık bir erime meydana gelmiştir.

​FİNANSAL ARACILIK MALİYETLERİ VE REEL SEKTÖR LİKİDİTE SIKIŞIKLIĞI

​Fon piyasasındaki çözülme, yurt içi finansal sistemin likidite dağılımını ve reel sektörün işletme sermayesi döngüsünü doğrudan sekteye uğratmıştır. Para piyasası fonlarından yalnızca bir aylık sürede 600 milyar lirayı aşan fon çıkışı yaşanırken, Borsa İstanbul’daki piyasa değeri kaybının 6 trilyon lira eşiğine dayanması negatif servet etkisini derinleştirmiştir. Krizin üretim ve ticaret kesimi üzerindeki doğrudan bilançosal tahribatı, kasım ayı başında yayımlanan TCMB Merkezin Güncesi analizleriyle ampirik olarak teyit edilmiştir. Söz konusu bulgulara göre, 15 Eylül itibarıyla tasfiye sürecine giren fonlarda yaklaşık 3 bin reel sektör firmasının 116 milyar liralık nakit varlığı bloke olmuştur. İşletme sermayesi kilitlenen firmaların likidite ihtiyacını karşılamak amacıyla özel sektör tahvili piyasasında satış baskısı oluşturması, borçlanma maliyetlerini yukarı çekmiş ve para otoritesini tahvil itfalarında kullanılan kredileri makro ihtiyati kredi büyüme sınırlarından muaf tutmaya mecbur bırakmıştır.

​BÜYÜME VE ENFLASYON PROJEKSİYONLARINDA AŞAĞI YÖNLÜ REVİZYONLAR

​İç talepteki daralma ve yatırım iştahındaki zayıflama, kasım ortasında yayımlanan uluslararası makroekonomik değerlendirmelerde temel aşağı yönlü risk faktörü olarak konumlandırılmıştır. Société Générale tarafından 16 Kasım'da yayımlanan değerlendirme notunda, yurt içi fon krizinin hanehalkı harcamaları ve sabit sermaye yatırımları üzerinde belirgin bir baskı oluşturarak iktisadi faaliyeti yavaşlattığı vurgulanmıştır. Paralel bir perspektifle Avrupa Komisyonu, Türkiye ekonomisine ilişkin 2026 yılı GSYH büyüme tahminini yüzde 3’ten yüzde 2,8’e, 2027 projeksiyonunu ise yüzde 4’ten yüzde 3,5’e revize ederken; döviz kuru geçişkenliği ve beklenti bozulması nedeniyle 2026 yıl sonu enflasyon tahminini yüzde 28,3’ten yüzde 31,2’ye yükseltmiştir. Uluslararası Para Fonu’nun (IMF) 2026 büyüme beklentisini yüzde 2,7 düzeyine çekmesi de iç piyasadaki finansal şokun çıktı açığı üzerindeki daraltıcı etkisini doğrulamaktadır.

​TASFİYE ASİMETRİSİ VE MAKRO MALİYET TARTIŞMALARI

​Son bir ayda iktisat politikası tartışmalarının merkezine yerleşen bir diğer olgu, tasfiye mekanizmasının hızı ile ortaya çıkan kümülatif maliyet arasındaki asimetridir. Nominal portföy büyüklüğü 891 milyar ile 1 trilyon lira bandında hesaplanan fonlarda, ara ödemeler ve olağan tasfiye süreçleri kapsamında hak sahiplerine bugüne dek toplam 161 milyar lira civarında geri ödeme gerçekleştirilebilmiştir. Adli tahkikatlarda 187 milyar liralık usulsüz kazanç tespit edilip 75 şüpheliden 40,4 milyar lira tutarında gönüllü iade sağlanmış olmasına karşın, bakiye alacakların itfa takvimine ilişkin belirsizlik sürmektedir. Piyasa aktörleri ve bağımsız iktisatçılar; sermaye piyasalarındaki değer kaybı, rezerv erozyonu ve potansiyel büyümeden verilen tavizler konsolide edildiğinde, krizin Türkiye ekonomisine yüklediği toplam makro maliyetin 110 milyar doları (yaklaşık 5,5 trilyon TL) aştığını hesaplamaktadır.

​KURUMSAL GÜVEN VE SERMAYE PİYASASI DERİNLİĞİ

​Ödemeler dengesindeki açıklar, sıkılaşan finansal koşullar veya ertelenen özel sektör yatırımları, rasyonel para ve maliye politikası bileşimleriyle orta vadede telafi edilebilir niteliktedir. Ancak son bir aylık süreçte derinleşen asıl yapısal hasar, finansal aracılık kurumlarına ve düzenleyici çerçeveye duyulan kurumsal güvenin aşınmasıdır. Tasarruflarını kamu gözetimi ve yasal regülasyonlar altındaki finansal enstrümanlara yönlendiren yaklaşık yarım milyon yatırımcının yaşadığı güven kaybı, yurt içi tasarruf oranlarının artırılması ve sermaye piyasalarının derinleştirilmesi hedefleri önünde uzun vadeli bir engel teşkil etmektedir. Makroekonomik göstergeler konjonktürel olarak dengelenebilir; fakat kurumsal güven kaybının yarattığı risk primi, bir ekonominin ödeyebileceği en yüksek maliyetli ve en uzun vadeli yükümlülüktür.

Yazarın diğer yazıları

Yazarın tüm yazıları →