Bazı kitaplar vardır; okunur ve bir kenara bırakılır. Bazı kitaplar ise son sayfası kapatıldıktan sonra bile insanın zihninde yaşamaya devam eder.
Vladimir Bartol’un Alamut Kalesi adlı romanı benim için tam da böyle bir kitap.
yüzyıl İran’ında, Alamut Kalesi çevresinde şekillenen hikâye üzerinden Hasan Sabbah’ın kurduğu düzeni anlatan roman, aslında yalnızca bir dönemin hikâyesini anlatmıyor. İnsan zihninin nasıl etkilenebileceğini, inançların nasıl yönlendirilebileceğini ve insanların hangi şartlarda sorgulamadan itaat edebileceğini düşündürüyor.
Hasan Sabbah’ın asıl gücü, yalnızca elindeki silahlar ya da sarp kayalıkların üzerine kurulmuş kalesi değildir.
Onun asıl gücü, insanların zihnine ulaşabilmesidir.
İnsanların korkularını, umutlarını ve inançlarını kullanarak kendisine bağlı bir düzen kurar. Genç fedailer yetiştirir. Onlara yaptıkları fedakârlıkların karşılığında cennete ulaşacakları düşüncesini aşılar.
Böylece sıradan bir emir, onlar için kutsal bir göreve dönüşür.
İşte romanın en çarpıcı noktası da burada başlıyor.
Bir insan, gerçekten inandığı için mi hayatını feda eder; yoksa kendisine inandırıldığı için mi?
Bu soru, kitabın sayfalarından çıkıp insanın kendi hayatına kadar uzanıyor.
ASIL KALE ZİHİNLERDE KURULUYOR
Romanın önemli karakterlerinden İbn Tahir de bu sistemin içinde yetişen gençlerden biridir.
İbn Tahir üzerinden ilerleyen hikâyede zamanla şunu daha açık biçimde görürüz: Bir insanın davranışlarını kontrol etmek için her zaman zor kullanmak gerekmiyor.
Bazen ona bir amaç vermek yeterlidir.
Bazen korkularını büyütmek…
Bazen umutlarını kullanmak…
Bazen de sorgulamasını engellemek…
İnsan düşünmeden inanmaya başladığında, kendisine sunulan düşünceyi kendi düşüncesi zannetmeye başlayabilir.
Belki de insanın en büyük tehlikesi, başkasının düşüncesini benimsemesi değil; başkasının düşüncesini kendi düşüncesi zannetmesidir.
BUGÜN ALAMUT YOK, AMA…
Aradan yüzlerce yıl geçti.
Alamut’un taş duvarları bugün aynı anlamı taşımıyor. Dünya değişti, teknoloji gelişti, iletişim biçimleri değişti.
Fakat insan değişti mi?
Bence asıl soru burada.
Bugün elimizde sosyal medya var. Birkaç saniye içerisinde dünyanın diğer ucundaki bilgiye ulaşabiliyoruz. Herkes konuşuyor, herkes yorum yapıyor, herkes kendi doğrusunu ortaya koyuyor.
Fakat bilgiye ulaşmak ile doğru bilgiye ulaşmak aynı şey değil.
Bir haberin binlerce kez paylaşılması onu doğru yapmıyor.
Bir kişinin kendinden emin konuşması, onun mutlaka haklı olduğu anlamına gelmiyor.
Kalabalıkların aynı şeyi düşünmesi de o düşüncenin mutlaka doğru olduğunu göstermiyor.
Bazen bize yakın olan düşünceleri sorgulamadan kabul ediyor, bize uzak olan düşünceleri ise daha baştan reddediyoruz.
Oysa özgür düşünce, yalnızca başkalarının fikirlerine karşı çıkmak değildir.
Kendi fikrimize de gerektiğinde itiraz edebilmektir.
“ACABA BEN YANILIYOR OLABİLİR MİYİM?”
Belki de bugün kendimize daha sık sormamız gereken soru bu.
“Acaba ben yanılıyor olabilir miyim?”
Çünkü insanın kendisini sorgulaması zayıflık değil, aksine düşünsel bir güç göstergesidir.
Duyduğumuz her bilgiyi araştırmak…
Farklı görüşleri dinlemek…
Kaynağını bilmediğimiz bilgileri hemen paylaşmamak…
Bize anlatılan her şeyi mutlak doğru kabul etmemek…
Bunların tamamı aslında özgür düşüncenin parçalarıdır.
Çünkü insanın elindeki en büyük özgürlüklerden biri, kendi aklıyla düşünebilmesidir.
Bu özgürlüğü kaybettiğimiz anda, başkasının düşüncesiyle yaşamaya başlarız.
TAŞ DUVARLAR YIKILIR, ZİHİNDEKİ DUVARLAR DAHA ZORDUR
Alamut Kalesini okurken benim aklımda en çok kalan düşüncelerden biri şu oldu:
Kaleleri yıkmak kolay olabilir; fakat insanın zihninde kurulan kaleleri yıkmak çok daha zordur.
Çünkü taş duvarları gözümüzle görürüz.
Zihnimizdeki duvarları ise çoğu zaman göremeyiz.
Bazen bir korku, bazen bir alışkanlık, bazen körü körüne bağlılık, bazen de sorgulamadan kabul ettiğimiz bir düşünce o duvarlardan birine dönüşebilir.
Tarih değişiyor.
Yöntemler değişiyor.
İnsanların yaşadığı dünya değişiyor.
Ama insanın zaafları tamamen ortadan kalkmıyor.
Bu nedenle Alamut Kalesi yalnızca geçmişte yaşanan bir hikâyeyi anlatmıyor. Aynı zamanda bugünün insanına da sessizce bir soru yöneltiyor:
“İnandığın şey gerçekten senin düşüncen mi?”
Belki de gerçek özgürlük, istediğimiz her şeye inanabilmek değildir.
Gerçek özgürlük;
neye inandığımızı, neden inandığımızı ve inandığımız şeyin gerçekten doğru olup olmadığını sorgulayabilmektir.
Sağlıcakla kalın…

